De smartphone die constant in de hand ligt, de laptop die tot diep in de nacht openligt, het eindeloze scrollen door sociale media terwijl de rest van de wereld voorbijgaat. Voor veel ouders is dit een pijnlijk herkenbaar beeld wanneer ze naar hun jongvolwassen kinderen kijken. Waar vroeger zorgen vooral gingen over huiswerk en vriendschappen, zien ouders nu hun twintigers verstrikt raken in een digitale wereld die soms alle ruimte lijkt in te nemen.
Wanneer technologie de regie overneemt
Het probleem ontvouwt zich vaak geleidelijk. Een jongvolwassen kind dat thuiskomt van zijn studie of werk en direct achter het scherm verdwijnt. Maaltijden die verstoord worden door notificaties die blijkbaar belangrijker zijn dan het gesprek aan tafel. Slapeloze nachten omdat Netflix-series of gaming-sessies geen natuurlijk eindpunt meer lijken te hebben. Volgens onderzoek vertoont 10 procent problematisch smartphonegebruik bij jongeren, met een opvallende stijging bij jongvolwassenen tussen 18 en 25 jaar.
Wat ouders vaak het meest pijn doet, is niet zozeer de technologie zelf, maar wat ervoor in de plaats komt. De spontane gesprekken die niet meer plaatsvinden. De familieactiviteiten die afgewimpeld worden omdat er nog iets afgemaakt moet worden online. De ambities en dromen die op de achtergrond lijken te raken terwijl de digitale wereld alle aandacht opeist.
De onzichtbare drempel naar volwassenheid
Jongvolwassenheid is een cruciale levensfase waarin belangrijke ontwikkelingen plaatsvinden: het opbouwen van een carrière, het vormen van duurzame relaties, het ontwikkelen van zelfredzaamheid. Overmatig technologiegebruik kan deze ontwikkeling subtiel maar effectief saboteren. Waar vroeger sociale vaardigheden geoefend werden in face-to-face interacties, verschuilt men zich nu achter digitale schermen.
Psycholoog Jean Twenge beschreef generatie iGen en hoe zij later belangrijke volwassen mijlpalen bereiken, zoals het behalen van een rijbewijs of het vinden van werk. Ze koppelt dit aan toegenomen schermtijd. Jongeren met meer schermtijd solliciteren minder vaak, nemen minder risico’s en rapporteren hogere niveaus van angst en depressie. De digitale cocon voelt veilig, maar belemmert de groei die nodig is om zelfstandig te functioneren.
Waarom gewone gesprekken niet werken
Veel ouders proberen het probleem aan te kaarten, maar stuiten op muren van weerstand. Je begrijpt het niet, iedereen doet dit, of ik heb het nodig voor mijn werk zijn veelgehoorde reacties. En daar zit een kern van waarheid in: de digitale wereld is onlosmakelijk verweven met het moderne leven. De vraag is niet óf jongvolwassenen technologie gebruiken, maar hoe ze ermee omgaan.
Het probleem is dat directe confrontaties vaak averechts werken. Jongvolwassenen bevinden zich in een fase waarin autonomie centraal staat. Ze willen niet meer als kind behandeld worden, maar tonen soms gedrag dat juist die zelfstandigheid ondermijnt. Dit creëert een paradox die communicatie bemoeilijkt.
De verborgen angsten herkennen
Achter overmatig technologiegebruik gaan vaak diepere zorgen schuil. Angst om kansen te missen, sociale onzekerheid, perfectionisme, of juist gebrek aan doel en richting. De digitale wereld biedt een vluchtroute, een plek waar dopamineshots makkelijk te verkrijgen zijn zonder de confrontatie met echte uitdagingen.
Onderzoek toont aan dat problematisch internetgebruik bij jongvolwassenen samenhangt met vermijdingsgedrag, depressie en angst. Het scherm wordt een manier om moeilijke emoties, onzekerheden over de toekomst of teleurstellingen niet te hoeven voelen. Voor jou als ouder is het essentieel om deze onderliggende patronen te herkennen in plaats van alleen het symptoom te bestrijden.
Nieuwe benaderingen die wel resoneren
In plaats van verbieden of confronteren, werkt samenwerking beter. Erken allereerst de positieve kanten: technologie biedt immers ook kansen voor leren, creatieve expressie en sociale connecties. Begin gesprekken vanuit nieuwsgierigheid in plaats van oordeel. Vraag wat ze precies doen online, wat het hen oplevert, en of ze zelf tevreden zijn met hun balans.
Een krachtige aanpak is het samen onderzoeken van de impact. Stel voor om gedurende een week bij te houden hoeveel schermtijd er werkelijk is, en hoe ze zich voelen na verschillende activiteiten. Deze zelfobservatie zonder dwang leidt vaak tot verrassende inzichten. Duurzame gedragsverandering ontstaat alleen wanneer basisbehoeften aan autonomie, competentie en verbondenheid worden vervuld.
Grenzen stellen zonder te infantiliseren
Ook al zijn het jongvolwassenen, wanneer ze nog thuiswonen heb je het recht om huisregels te hanteren. Het verschil zit in de manier waarop. In plaats van vanaf nu geen telefoons meer aan tafel werkt het beter om samen afspraken te maken: we merken allemaal dat we elkaar minder spreken, wat vinden jullie ervan om tijdens het eten de telefoons in een andere ruimte te laten?
Creëer alternatieven die aantrekkelijk zijn. Plan activiteiten die natuurlijke momenten van verbinding bieden:
- Samen koken en nieuwe recepten uitproberen
- Een wandeling maken in de natuur
- Een spelletje spelen op een ontspannen avond
- Naar een museum of voorstelling gaan
Niet als verplichte familietijd, maar als laagdrempelige gelegenheden voor contact. Gezinnen die regelmatig samen eten, rapporteren betere familiecommunicatie en emotionele banden, wat kan bijdragen aan gezonder technologiegebruik.
De bezorgdheid voor hun toekomst bespreken
Jongvolwassenen zijn vaak gevoeliger voor toekomstgerichte argumenten dan voor moraliserende betogen. Bespreek concreet wat overmatig schermgebruik kan betekenen voor carrièrekansen, relaties en persoonlijke groei. Deel artikelen of documentaires over het onderwerp, niet als waarschuwing maar als gezamenlijke interesse.
Vraag ze naar hun eigen doelen en dromen, en help ze inzien hoe technologiegebruik daar mogelijk mee interfereert. Dit vraagt geduld en meerdere gesprekken, maar kan langzaam bewustwording creëren. Neurologisch onderzoek toont aan dat de prefrontale cortex bij jongvolwassenen tot ongeveer 25 jaar nog in ontwikkeling is. Dit hersengebied is verantwoordelijk voor planning, impulscontrole en besluitvorming.
Wanneer professionele hulp nodig is
Soms overstijgt het probleem wat een gezin zelf kan oplossen. Tekenen dat professionele begeleiding wenselijk is:
- Ernstige slaapproblemen en verstoorde dag-nachtritmes
- Sociale isolatie en het vermijden van face-to-face contact
- Verwaarlozing van studie of werk
- Agressie wanneer technologie ontnomen wordt
- Duidelijke tekenen van depressie of angststoornissen
Het voorstellen van therapie vraagt diplomatie. Frame het niet als je hebt een probleem, maar als we willen je helpen de balans te vinden die jij ook wilt. Cognitieve gedragstherapie is effectief gebleken bij problematisch technologiegebruik, met duidelijke reducties in gebruikstijd en symptomen.
De eigen rol als ouder herzien
Een ongemakkelijke vraag die je jezelf moet stellen: hoe is jouw eigen technologiegebruik? Kinderen, ook volwassen kinderen, spiegelen zich aan gedrag dat ze jarenlang hebben gezien. Als je zelf constant aan je telefoon zit, ondermijnt dat elke boodschap over matigheid.
Daarnaast speelt ook de relatie zelf een rol. Is er voldoende ruimte voor echte gesprekken over gevoelens, zorgen en dromen? Of is de technologie deels een symptoom van emotionele afstand die al bestond? Soms is het overmatige schermgebruik van een kind een signaal dat de familiedynamiek aandacht nodig heeft.
Het navigeren door deze problematiek vraagt volharding, geduld en de bereidheid om zelf ook te reflecteren. Technologie is niet de vijand, maar de manier waarop het gebruikt wordt kan wel degelijk de ontwikkeling en relaties schaden. Door van oordeel naar dialoog te verschuiven, van controle naar samenwerking, en van symptoombestrijding naar het begrijpen van onderliggende behoeften, ontstaat ruimte voor echte verandering. De jongvolwassen jaren zijn vormend en tijdelijk. Hoe je in deze fase verbinding weet te houden terwijl je autonomie respecteert, bepaalt niet alleen het technologiegebruik, maar de kwaliteit van jullie relatie voor de komende decennia.
Inhoudsopgave